مهرازان جوان

آسایشگاه بیماران روان و اعصاب – تخصصی کودکان
نویسنده : نگار اشرفی - ساعت ۱:٠٥ ‎ب.ظ روز شنبه ٢۳ اردیبهشت ،۱۳٩۱
 

عنوان پروژه

آسایشگاه بیماران روان و اعصاب – تخصصی کودکان (طراحی مجموعه زیستی و توانبخشی بیماران روحی روانی)

 

اهداف انجام این طرح

- مطالعه روی قشری از جامعه که شاید کمتر مورد توجه قرار گرفته و می‌گیرند.

- یافتن تعریفی مناسب و نسبتاً جامع برای افرادی که امروزه تحت نام‌های بیماران روانی یا دیوانه و ... خطاب می‌شوند.

- به دست آوردن استانداردهایی که پاسخگوی نیازهای این افراد باشد.

- بررسی تأثیر معماری بر روان آدمی و خصوصاً افرادی که دچار بیماری روانی می‌باشند.

- ایجاد مجموعه‌ای منحصر به فرد برای اولین بار در ایران که برای این موضوع خاص طراحی شده باشد.

 

نتایج حاصل از این پروژه

- تحقق اهداف عنوان شده

- ایجاد یک مجموعه تخصصی و مجزا از بیماری‌های دیگر

- رسیدن به معماری‌ای که برای این گونه افراد مناسبت داشته باشد.

- تسریع در بهبود این بیماران با مساعدت معماری صحیح و بازگشت سریع‌تر این افراد به اجتماع و اقتصاد جامعه.

 

ایده‌های کلی طرح

همانگونه که از عنوان این پروژه بر می‌آید، این طرح شامل دو بخش اصلی می‌باشد:

1) بخش درمانی

2) بخش نگهداری

 

لزوماً بخش‌‌هایی نیز در خدمت دو بخش فوق و به عنوان بخش‌های کمکی (خدماتی – رفاهی – آموزشی و ...) نیاز است.

بخش نگهداری خود شامل دو بخش مهم دیگر است:

1) نگهداری موقت

2) نگهداری طولانی مدت

 

جنبه نوآوری طرح

- ترکیب نمودن فضای زیستی بیماران روانی با طبیعت و قرار دادن آنها در بطن طبیعت که نوعی رهایی از فضاهای محصور زندان‌گونه و میله است که در اکثر نمونه‌ها دیده می‌شود.

- ایجاد رغبت برای مراجعه به این مجموعه و تشویق خانواده‌ها برای استفاده از این مجموعه برای بیماران روانی خود با ایجاد محیطی آرام و صمیمی و مناسب برای این افراد به گونه‌ای که دیگر کسی از این که بیمار روانی خطاب شود، هراسی نداشته و خود نیز برای کسب سلامتی به این مرکز مراجعه نماید.

- فراهم نمودن فضای زندگی این افراد در کنار خانواده و استفاده از کانون خانواده جهت درمان بهتر و سریع‌تر این افراد

 

دلایل انتخاب پروژه

- مشاهده وضعیت نابسامان بیماران روانی کشور به خصوص در کلان‌شهرها

- احساس مسئولیت در قبال بیماران روانی از دو جنبه: اول به عنوان همنوع (عام) و دوم به عنوان یک معمار (خاص)

- بررسی اثرات معماری بر روان و نحوه بکارگیری آن جهت تأثیرگذاری مثبت بر ناهنجاری‌های روانی

 

  پیشگفتار

بروز انقلاب سیاسی – اجتماعی ایران، وجود بافت‌های ناهمگون جمعیت شهری – روستایی، تقابل و تضاد شدید رفتاری در شهرها، مشکلات اقتصادی، جنگ و بالاخره بروز حوادث غیر مترقبه طبیعی و آثار و نتایج آن نه تنها بر جان که بر روان افراد نیز زخم‌های جانکاهی بر جای گذاشته است. هر یک از مسائل طرح شده، زمینه‌ساز بروز انواع بیماری و ناهنجاری‌های روانی است که خود زائیده معضلات فراوان دیگری است که مبحثی جداگانه می‌باشد.

فرآیند برخورد با ناهنجاری‌ها به این امید ختم می‌شود که شاهد این چنین عوارضی نباشیم اما تا آن زمان راه بسیاری باقی مانده است.

هنگامی که صحبت از بیماری‌های روانی به میان می‌آید از دو زاویه متفاوت با این موضوع برخورد می‌شود:
1) علت بروز ناهنجاری‌  2) طرق درمان ناهنجاری

در این راستا با توجه به سابقه طراحی اماکن درمان آسیب‌های روانی در ایران و نیاز به بازنگری بر این مقوله، طراحی موضوع فوق‌الذکر هدف ارائه پایان‌نامه تحصیلی قرار گرفته است.

بیمارستان روانی در کشور ما موضوعی تازه برای طراحی محسوب می‌شود. هیچگاه تلاش کاملی برای مطالعه و طراحی این کاربری توسط متخصصان داخلی صورت نگرفته بود. طرح‌هایی که سابق بر این نیز به مرحله عمل در آمده‌اند با وجود گستردگی طرح و پرسنل اجرایی آن به دور از واقع‌بینی لازم صورت نپذیرفته‌اند و همین مسأله عدم دستیابی به نتایج مورد نظر را به دنبال داشته است. به علاوه مشاهده می‌شود که با وجود گذشت سال‌ها از زمان و مردود شناخته شدن بسیاری از اصول به کار گرفته شده در طراحی فضاهای روان درمانی کماکان شاهد استفاده از آنها می‌باشیم.

اقدام به جمع‌آوری اطلاعات جدید، اولین قدم در طراحی بیمارستان روان درمانی محسوب می‌شود. همزمان با آن، گونه‌های متفاوت آسیب‌های روانی بررسی و تعیین شدند. این بخش از منابع مکتوب و راهنمایی متخصصین انجام پذیرفته است.

تعیین کردن خصوصیات زمین مطلوب برای بیمارستان روان درمانی و اقدام برای مکانیابی آن به گونه‌ای که رابطه صحیحی با شهر برقرار کرده و نیاز درونی آن به خوبی تأمین گردد، گام بعدی بوده است. زمین پیشنهادی طرح به عنوان یکی از گزینه یا بدیل مناسب جهت انتخاب برگزیده شد. مطالعات طراحی شهری و خطوط کلی طراحی معماری همزمان انجام گرفت. با حصول اطلاعات لازم در زمینه اقامت بیماران روانی در این مکان، تبدیل به خطوط معماری نیز امکان‌پذیر گشت.

متعاقباً نیازهای اختصاصی و عمومی بیمارستان روان درمانی به برنامه‌ریزی فیزیکی و تعیین فضاهای مورد نیاز برای طراحی منجر گشته و در مراحل بعدی طراحی در ارتباط مستقیم و مستمر با تخصص‌های ذیربط انجام پذیرفت. در بیمارستان‌های روان درمانی به نیاز بیماران با تنوع گسترده‌تری نسبت به افراد سالم پاسخ داده می‌شود. افرادی که هر کدام دنیای متنوعی از نیازهای منحصر به خود را دارند. نیازهایی که کشف و تأمین آن به راحتی میسر نیست. به علاوه این افراد بسیار کمتر از افراد عادی قابلیت تطبیق با شرایط را ندارند و لذا پیچیدگی‌هایی در طراحی این کاربری وجود دارد که در نوع خود کم نظیر می‌باشد. رعایت نکات فنی با توجه به این که محیط استقرار این افراد می‌بایست حتی‌الامکان به محیط زندگی فردی آنها نزدیک باشد، کاری حساس است که بیمارستان روان درمانی را به کمیاب‌ترین و گران‌ترین موضوعات عمرانی در آورده است.

بررسی نمونه‌های خارجی و تعیین موفق‌ترین آنها به منظور اجتناب از تکرار اشتباهات انجام شده و بکارگیری اقدامات موفق، مرحله دیگری از کار بود که با استفاده از اطلاعات به دست آمده عملی گردید. توجه به این نکته ضروری است که تشخیص نیازهای بیماران و روش‌های مناسب مراقبت از آنها تا حد زیادی بر تجربه استوار است و این خصوصیات باعث شده اصول طراحی بیمارستان‌های روان درمانی دائماً دستخوش تغییر و تحول گردد و لذا توجه به تجربیات دیگر بیمارستان‌های روان درمانی از مهم‌ترین اقدامات در طراحی یک بیمارستان جدید است.

لازم بود طرح بتواند نیازهای کشور را به این کاربری تأمین کند. به خصوص که اجرای کامل این گونه طرح‌ها زمانی طولانی به درازا می‌کشید، لذا عامل زمان و شرایطی که تحت تأثیر آن عامل بروز می‌کرد باید مد نظر قرار می‌گرفت.

باید جنبه‌های آموزشی و پژوهشی به موازات بعد درمانی بیمارستان روان درمانی مد نظر قرار گیرد و این در طراحی کالبدی بیمارستان تأثیر صددرصد مستقیم باقی می‌گذارد. عواملی که در بیمارستان‌های روان درمانی ایران هیچگاه (جز در یکی دو مورد) مورد توجه جدی واقع نشده است.

اگرچه توانایی‌های اقتصادی یکی از مواردی است که باید ملاحظه شود ولی متقابلاً نباید عامل تعیین‌کننده امکانات موجود یا ابعاد اقتصادی طرح باشد. مسلماً، نداشتن بیمارستان بهتر از داشتن بیمارستانی است که خود موجب معرفی نادرست بیماران روانی به مردم شود یا به بیماران آسیب رساند. از طرف دیگر نباید واقع‌بینی فنی یا اقتصادی را در طراحی از دست داده و آنرا به صورت یک طرح تخیلی و غیر قابل اجرا در آورد.

رسیدن به حدی از تعادل بین یک نگرش سطحی و سودجویانه و یک ایده دست نیافتنی، کاری بود که می‌بایست انجام می‌شد. در این راستا کمک متخصصین باتجربه و مقایسه شرایط موجود با آنچه در دیگر کشورها وجود داشت مبنای تلاش بر تحقق این امر قرار گرفت.